11-328378      info@tse-pu.mn
link 1
link 2
link 3

Эрчүүдийн-цэвэршилт

ЭРЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЦЭВЭРШИЛТИЙН ХАМ ШИНЖИЙН ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ

Эрэгтэй хүнд нас ахихын хирээр бэлгийн дааврын хэмжээ буурч үүнтэй хамааралтайгаар бие мах бодид болон сэтгэл санааны хувьд өөрчлөлтүүд гарахыг цэвэршилтийн хам шинж гэдэг.
Цэвэршилт нь олон янзын нэр томьёоны дор ном хэвлэлүүдэд бичигддэг ба дурдвал: андропауз, эрэгтэйчүүдийн менопауз, тестостерон дааврын дутагдлын далд хам шинж, хожуу үүсэх эр бэлгийн дааврын дутагдал, насжиж буй эрчүүдийн андроген дааврын дутагдлын хамшинж  гэх мэт.
Эрэгтэйчүүдэд 40-45 наснаас эхэлж төмсөгний Лейдигийн эсээс ялгарах эр бэлгийн даавар-андрогены хэмжээ буурснаас бэлгийн дуршил буурах, бэлэг эрхтний хөвчрөх болон дур ханах чадвар буурах өөрчлөлтүүд гарна.
Бие махбодид ерөнхий өөрчлөлтүүд гарч ядрах, сульдах, сэтгэл санааны хувьд тогтворгүй болох, гутрах, булчингийн эзэлхүүн багасах, яс сийрэгжих, зүрх судасны өвчнүүдээр өвчлөмтгий болох буюу даралт ихсэх, өөх тосны солилцоонд өөрчлөлт орох зэрэг шинжүүд илэрнэ. Сийвэнгийн тестостерон хэвийн хэмжээнээс бага  зарим тохиолдолд хэвийн хэмжээнд байхад ч эрэгтэйчүүдийн цэвэршилтийн хам шинж явагдаж болно.
Гэхдээ эмэгтэйчүүдийн биеийн юм зогсдогтой ижил цэвэршилтийг илэрхийлэх заагч шинж гэж байхгүй. Эрэгтэйчүүдийн цэвэршилт нь аажим явагдана.
Эрэгтэйчүүдийн түрүү булчирхайн хоргүй болон хортой хавдар бас энэ үед тохиолдоно. Түрүү булчирхайд гарсан өөрчлөлтүүдээс шээсний доод замын эмгэгүүд, шээсний замын халдвараар өвдөх нь олон.
Тодорхойлолт:
Эрчүүдэд  настай уялдан сийвэнгийн эр бэлгийн даавар цусанд багассантай нийт тестостероны хэмжээ* 8 nmol/l (300 ng/dl)–ээс бага,  эсвэл чөлөөт тестостерон 180  pmol/l (52pg/ml)   бага,  холбоотой бэлгийн үйл ажиллагаа дур хүсэл бууран,  ой тогтоолт танин мэдэх чадвар, ерөнхий биеийн эрч хүч  буурах, стрессд амархан өртөх, булчингийн хүч ба жин багасах, цусан дахь өөх тос, чихрийн солилцоонд өөрчлөлт орох, ясны эрдэсжилтийн нягтаршил буурах хамшинжийг эрэгтэйчүүдийн цэвэршилт гэнэ.  
 
(* ОУ-н Андрологийн Нийгэмлэг, ОУ-н насжиж буй Эрэгтэйчүүдийг судлах нийгэмлэг, Европын Урологийн холбооноос гаргасан удирдамжинд заасан хэмжээ)

Оношлогоо:
Асуумж:
•    Дараах зовиур, шинжүүд (Бэлгийн дур сонирхол буурах, бэлгийн чадавхи буурах, амархан ядрамтгай болох, төвийн байрлалтай таргалах, амьдралын идэвх багасах, голдуу уур, уцаартай байх, анхаарал муу төвлөрч, ой тогтоолт, санах чадвар муудах, хөнгөн гэмтлээс яс амархан хугарах, зүрх судасны эмгэгүүдээр өвчлөмтгий буюу даралт ихсэх) байгаа эсэхийг тодруулна.
•    Sant Louis  Их сургуулиас гаргасан  (ADAM- Androgen Deficiency in Aging Male)   насжиж буй эрчүүдийн андроген дутагдлыг илрүүлэх 10 асуулттай асуулгын 1,7-р асуултанд эсвэл 3-аас илүү асуултанд тийм гэж хариулбал бэлгийн даавар дутагдлын шинжийг оношлуулахаар уролог, андролог эмчид хандахыг зөвлөдөг.
1.    Таны бэлгийн дур сонирхол буурч байна уу?
2.    Тамир тэнхээ эрч хүч тань буурч байна уу?
3.    Tаны тэсвэр тэвчээр ба аливаа хүнд бэрхийг туулах чадвар тань муудаж  байна уу?
4.    Та намхан болж байгаа мэт санагдаж  байна уу?
5.     Та аливаа зүйлийг сонирхох нь багасаж байна уу?
6.     Та голдуу уур уцаартай, амархан цухалдаж байна уу?
7.    Таны бэлэг эрхтний хөвчрөлт  сулхан болсон санагдаж байна уу?
8.    Таны спортод гаргадаг амжилт буурч байна уу?
9.    Оройн хоолны дараа өөрийн мэдэлгүй зүүрмэглэдэг үү?
10.    Таны ажлын бүтээмж буурч байна уу?

 Бодит үзлэг:
Биеийн хөндлөн судалт булчингийн масс бага, хэвлийн тойрог их /102 см-ээс их байх/, артерийн даралт ихсэх, 130/90 мм/МУБӨ-өөс их/ чихрийн шижингийн үед гарах тэжээл дутагдлын шарх, хөнгөн хэлбэрийн цус багадалт, бодисын солилцооны хамшинжийн үед илэрдэг шинжүүд дийлэнх хүмүүст илрэнэ.
 Шинжилгээнд:
•    Сийвэнгийн тестостероны хэмжээ бага байх, Гэхдээ энэ нь зарим хүнд хэвийн байж ч болно. Хэвийн хэмжээний доод үзүүлэлтийг 300ng/dL(10.4nmol/L)-231ng/dL(8nmol/L) гэж үзнэ.
•     Бэлгийн дааврыг холбогч глобулин /SHBG- sex hormone binding globulin/ нь нас ахихын хирээр ихсэнэ.
•     Чөлөөт тестостерон нь бэлгийн дааврыг холбогч глобулинтай холбогдоогүй тестостерон бөгөөд доорх томьёогоор бодож олно. Энэ үзүүлэлт нас ахихын хирээр буурна.
•     

  FAI- Free Androgen Index
Эмнэлзүйн шинжүүд:
Ясны сийрэгжилт:

•    Ясны нягтаршил нь 40-70 насанд 15% буурдаг. Тестостерон нь Дигидротестостерон ба эстрадиол болж задарна. Эстрадиол нь ясны эдийн нягтаршилыг хэвийн хэмжээнд байлгах үүрэгтэй бөгөөд бэлгийн даавар буурахад ясны жин буурч, ясны сйирэгжилт үүссэн дунд чөмөгний  жинс тогойн хэсгийн хугаралт,  хөнгөн гэмтлийн үед цээж бүсэлхийн нугалмын дарагдсан хугаралт амархан үүснэ. 
•    Гэмтлийн гаралтай  биш хугарлын эрсдэл 60-аас дээш насанд 25% ихэсдэг. Тестостерон орлуулах эмчилгээний журмаар хэрэглэхэд ясны жинг ихэсгэн ясны сийрэгжилтийн эсрэг нөлөө үзүүлдэг.
ДЭМБ-ын стандартаар ясны сийрэгжилтийг оношлоход  Dual energy X-ray absorptiometry (DXA, formerly DEXA) гэсэн рентген шинжилгээ хийж ясны эдийн нягтаршил (Bone mineral Density-BMD) –ыг тодорхойлж Т оноогоор дүгнэнэ.  Т
•    T оноо =1.0 "хэвийн"
•    T оноо 1.0 -2.5 "ясны жин бага " ( "osteopenia")
•    T оноо ≥2.5 бол ясны сийрэгжилт
Трабекулын архитектурын бууралтыг – Ясны рентген шинжилгээгээр тодорхойлно.
•     Сийвэнгийн остеокальцины хэмжээгээр яс сийрэгжилийн эмчилгээний үр дүнг ясны эрдсийн нягтаршил ихсэж байгаа эсэхээр хянана.

Тестостерон ба тархины үйл ажиллагаа
Нас ахихын хирээр аливааг танин мэдэх чадвар муудаж, ой тогтоолт өмнөхөөсөө буурдаг. Дотоод андроген болон танин мэдэхүйн чадвар  нь  аливааг хараад түүний дүрс, орон зайн харилцаа хамааралд  дүгнэлт хийх чадварт тестостерон нь илүү нөлөөлдөг эсэнсудалгаа байдаг. Тархинд дүрслэн бодох чадвар нь тестостероны нөлөөгөөр идэвхждэг байна.
Массчусетсийн насжиж буй эрчүүдийн судалгаанаас үзэхэд бэлгийн дааврын дутагдалтай эрчүүд илүү сэтгэлээр унамтгай, гутралтай байдаг гэсэн үр дүн байдаг. Тестостерон дааврын нөхөлт эмчилгээг хоёр сар хийсний дараа сэтгэлээр унах, санаа зовних, өөрийгөө буруутгах мөн нойргүйдэл, хоолны дуршил муудах, бэлгийн сонирхол буурах шинжүүд багассан эерэг үр дүнтэй байжээ.
Тестостерон болон дигидротестостерон нь андрогений хүлээн авагчаар шууд тархинд,эсвэл ферментийн үйлчлэлээр эстрогенд шилжиж   шууд бусаар нөлөөлдөг.
 Тестостерон нь тархины үйл ажиллагаанд танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа, сэтгэл санааны байдал, харж үнэлэлт дүгнэлт өгөхөд оролцох ба тестостерон орлуулах  эмчилгээ нь оюун ухаааны байдал, зан төлөв, бэлгийн дур хүслийг дээшлүүлнэ. Залуу хүмүүст хэвийн болон хэвийнээс бага тестостероны түвшин нь бэлгийн дур хүсэл, мөрөөдөлд хангалттай байдаг бол нас ахих үед энэ түвшинд бэлгийн дур хүсэл хэвийн байж чадахгүй болдог.
Тестостерон орлуулах эмчилгээний дараа зан ааш зөөлрөх, өөрийгөө хүндлэх хүндлэл нэмэгдэж мөн дименция –с сэргийлэх, ярианы ой тогтоолтыг сайжруулах нөлөө үзүүлнэ.


Тестостерон  ба таргалалт, бодисын солилцооны
хамшинж, чихрийн шижин
Таргалалт, бодисын солилцооны хамшинж, хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижинтэй эрчүүдийн олонхид тестостероны түвшин бага байдаг. Эдгээр гурван эмгэг байдал нь бие биесээ нөхцөлдүүлж байдаг өөрчлөлтүүд юм.
Дотоод эрхтнүүдийн өөхлөлтийн үед бодисын солилцоо идэвхиждэг. Дотор эрхтний өөхний хэмжээ нь инсулины тэсвэрт байдлын зэрэгтэй шууд хамааралтай.  Инсулинд тэсвэртэй байдал нь цусанд сахар ихсэх, өөх тосны зохистой харьцаа алдагдах, даралт ихсэх, судасны эндотелийн үйл ажиллагааны өөрчлөлт, цусанд бүлэн үүсэхийн ба үрэвслийн өмнөх байдалд хүргэнэ. Эдгээр эмгэг байдлуудаас атеросклероз үүсэн зүрх судасны эмгэг үүсч эрэгтэйчүүдийн нас баралтын гол шалтгаан болсоор байна.
Чихрийн шижингийн 2-р хэлбэр нь инсулины мэдрэг чанарын зохицуулга алдагдахтай холбоотой. Андроген даавар нь инсулины мэдрэг чанарын зохицуулгад оролцдог болохыг судалгаагаар баталжээ.
Мөн судас хатуурах, дотор эрхтнүүд өөхлөх, артерийн даралт ихсэх, инсулинд тэсвэртэй чанар зэрэг байдлууд нь тестостерон орлуулах эмчилгээний дараа  буурч түүнчлэн хэвлийн тойрог 2-4см хүртэл буурсан үзүүлэлтүүд судалгаагаар нотлогджээ.
•    Таргалалтын үед тестостерон ба эстрадиолын харьцаа алдагдаж тестостероны түвшин цусанд буурахад ароматжих идэвх ихсэнэ.
•     Бодисын солицооны хам шинжийг тодорхойлогч гол үзүүлэлт болох хэвлийгээр таргалах нь дотор эрхтнүүд өөхөлснийг илтгэх үзүүлэлт бөгөөд глюкозод тэсвэрлэх чадвар, даралт ихсэх, триглицерид цусанд ихсэх, өндөр нягтралтай липопротейн болох холестролийн түвшин өндөр байдаг.
•    Чихрийн шижинтэй хүмүүсийн 1/3–д чөлөөт тестостероны түвшин хэвийнээс доогуур байдаг.
Чөлөөт эсвэл биохүртэмжит тестостероны түвшин бага байх нь бодисын солилцооны хам шинж, хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижингээр хожим өвдөх халгаат хүчин зүйл болохыг олон судалгаагаар тогтоосон байна.
Чихрийн шижингээр өвдсөн хүмүүсийн 70% нь хөвчрөлтийн үйл ажиллагааны өөрчлөлт тохиолддог ба энэ нь судасны ханын эмгэгшил, нейропатия, эмүүдийн нөлөө гэх зэрэг хавсарсан олон хүчин зүйлсүүдтэй ч холбоотой.
  

   Тестостерон ба зүрх судасны эмгэг
Тестостерон нь судасны, бодисын солилцооны, дархлалын, анаболик үйлчилгээтэй даавар билээ.
Эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 2-3 дахин их зүрх судасны эмгэгээр өвчилж, эрчүүдийн нас баралтын шалтгааныг тэргүүлсээр байгаа нь дэлхийн олон оронд төдийгүй Монгол улсад ч ижил байна.
•    Зүрх судасны эмгэгт хүргэх олон халгаат хүчин зүйлсүүд эрэгтэйчүүдэд илүү өндөр давтөмжтай байдаг ч нөлөөлдөг байж болох ба харин эмэгтэйчүүдийн эстроген даавар нь   атеросклерозын эсрэг нөлөөтэй.
•    Анаболик даавар хэрэглэгчдийн дунд зүрх судасны эмгэгээр өвчлөгсдийн тоо цөөн байдаг нь анаболик стеройдууд ароматжааагүй байдагтай холбоотой.
•    Цус бүлэгнэлтийн зарим факторууд фибриноген, плазминоген- идэвхжүүлэгчийг хориглогч -1 (PAI-1), эдийн плазминоген идэвхжүүлэгч (tPA) нь тестостероны түвшинтэй хамааралтай. 

Тестостерон ба цус багадалт
Андроген даавар нь улаан эсийн үүсэлтийг ихэсгэдэг. Тиймээс тестостерон  багассан үед  хөнгөн хэлбэрийн цус багадалт илрэнэ. Тестотероны нөхөлт эмчилгээний үр дүнд улаан эсийн эзэлхүүн ихсэж, цусны хүчилтөрөгчийн хангамж нэмэгддэг. 
•    Захын цусанд гемотокрит бага зэрэг өндөрсөх, улаан эсийн эзэлхүүн ихэснэ.
•    Эритропоэтины ялгаралт, улаан эсийн эгнээний үүдэл эсийн ялгаран хөгжилтөд андроген даавар оролцдог. 
Гэхдээ андроген дааврын нөхөлтийн үед тестостероны түвшин физиологийн түвшингээс хэтэрвэл цусанд эсүүдийн тоо ихсэн (полицитемия), гематокрит өндөрсөх нь тархины цусан хангамжийн дутагдал (ишемия)  үүсэх эрсдэлт хүчин зүйл болно.

ЦЭВЭРШИЛТ, ШЭЭСНИЙ ЗАМЫН ӨӨРЧЛӨЛТ ЭРЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ШЭЭС ЗАДГАЙРАХ
Эрэгтэйчүүдэд шээсний доод замын өөрчлөлт голдуу тохиолдоно.
Эр бэлгийн дааврын өөрчлөлтөөс хамааран түрүү булчирхай хэмжээгээр томорч /түрүү булчирхайн хоргүй болон хортой хавдрыг үз/ давсагны булчин байнгын агшилтын байдалд байж шээс дусагнах, өвдөлттэй шээх, шөнө шээх, дутуу шээх, шээс цацарч гарах гэх мэт шинжүүд гарна. Түрүү булчирхайг төгс авах зарим мэс заслын ба мэс ажилбарын дараа эрэгтэйчүүдэд шээс задгайрах байдал үүсэх нь элбэг.
Шээсний замын халдвар, чихрийн шижин болон цус харвалтын үед мэдрэл гэмтэх, шээс хөөх, нойрсуулах эмүүд, таргалалт, алхах хөдөлгөөний эмгэгүүд болон тамхи, кофейн, согтууруулах төрлийн ундаа хэрэглэх нь давсагны шээс хадгалах үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг.
Түрүү булчирхайн хоргүй, хорт хавдрын  нээлттэй болон дурангийн мэс заслын эмчилгээний дараа голдуу шээс задгайрах, мэдээгүй шээх, шээсээ барьж чадахгүй байдал үүсдэг. Мэдрэлийн гаралтай болон давсаг, шээсний сүвний анатомийн бүтэц өөрчлөгдөх, мэс ажилбарын улмаас гэмтэх нь гол шалтгаан болно.
Шээс задгайрах нь ихэнх тохиолдолд 1-2 сарын дараа эргэж хэвийн байдалд ордог боловч зарим тохиолдолд үүнээс илүү хугацаа шаардагдах нь ажиглагддаг.
Оношлогоо
Асуумж:
•     Нугасны тархмал хатуурал өвчин, (Multiple Sclerosos), нуруу нугасны мэс засал, тархины цус харвалт зэрэг эмгэгүүдээр өвчилж байсан,
•    Түрүү булчирхайн болон давсагны мэс засал хийлгэсэн эсэхийг тодруулна.

Бодит үзлэг:
•    Мэдрэлийн үзлэг
•    Давсагны багтаамж
•    Хавдрын улмаас туяа шарлага эмчилгээ хийлгэж байсан эсэхийг, арьсны өнгө байдал, төлөвийн өөрчлөлтийг тодруулна
Шинжилгээ
•    Давсаг, шээсний сүв дурандаж давсагны гадна дотно хуниасуудыг шалгах
•    Нугасны зураг, MRI, CT
•    Уродинамик шинжилгээ
•    Шээсний ерөнхий шинжилгээ
•    Шээсний нянгийн өсгөвөр

Эмчилгээ
Түрүү булчирхай төгс авах мэс заслын дараа аажим хэвийн шээх үйл ажиллагаа сэргэдэг ч заримдаа нэг жилээс жил хагасын дараа сэргэх нь ч бий. Энэ хугацаанд
•    альфа адренерг агонист
•    антихолинерг
•    Кегелийн дасгал
•    дадал суулгах эмчилгээ хийнэ.

Эдгээр эмчилгээнд нэг жил хагасаас илүү хугацаанд үр дүнгүй тохиолдолд
•     Давсагны хиймэл хуниас суулгах мэс засал /Одоогоор монголд хийгдээгүй/
•    Дурангийн тусламжтай шээсний сүвний проксималь хэсгийн эргэн тойронд коллаген бодис тарих
•    Гуурсаар өөрөө шээсээ авах
•    Тампон хэрэглэх
•    Бэлэг эрхтнийг хавчих аргуудыг тогтмол хэрэглэж болно.

Зөвлөгөө:
•    Аарцгийн ёроолын булчингуудын дасгал /Кегелийн дасгал/
•    Тодорхой цагуудад шээж хэвших
•    Дэглэмд кофейн, никотин аль болох хязгаарлах

KЕГЕЛИЙН ДАСГАЛ
Кегелийн дасгал нь эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн шээс задгайрах шинжийн аль ч үе шатанд хийж болох дасгал юм. Давсаг, давсагны амсарыг нээгч хуниас болон хярзангийн булчингуудыг чангаруулахад зориулагдсан бөгөөд эдгээр дасгалуудыг тогтмол хийснээр шээс дусагнах, мэдээгүй гоожих хам шинж багасна. Гэхдээ дасгалуудыг зөв хийснээр үр дүнд хүрнэ.
Хярзангийн булчингууд мөн үү?
Та өтгөнөө барихаар юм уу хий гаргахгүйг хичээх байдлаар шулуун гэдэсний амсрыг чангалах хэрэгтэй. Гэхдээ хөл, өгзөг, хэвлийн булчингуудыг чангалахгүй,  бас амьсгалаа түгжиж барихгүй шүү.
Та бас шээж байхдаа шээсний урсгалаа зогсоож байна гэж төсөөлж болно. Эрэгтэй хүнд  бэлэг эрхтэн дээш доош хөдлөх ёстой.
Дасгалыг  яаж хийх вэ?
•    Давсгаа сулласны дараа дасгалыг хийвэл илүү үр дүнтэй.
•    Булчингуудыг чангалж 3-5 секунд барина. Хэрэв таны хярзангийн булчингууд чангарч илүү удаан барьж чадвал 10 секунд түүнээс дээш хугацаанд хүртэл баривал сайн.
•    Хэдий хэмжээнд булчингаа барьж чангалсан, төдий хугацаанд булчингаа суллаж амраана. Хэрэв та 3-5 секунд булчингаа чангалж барисан бол мөн л ийм хугацаагаар булчингаа суллана гэсэн үг.
•    Ердийнхөөрөө л амьсгалж амьсгалаа түгжихгүй.
•    Дасгалыг нэг удаа хийхдээ 5-7 удаа хийж өдөрт 3 удаа хийнэ. Дасгалын нэг удаа хийх тоог 15 хүртэл, өдөрт 3 удаагийн давтамжтай хэвээр нэмэгдүүлнэ.

Хэзээ хийх вэ?
Кегелийн дасгалыг суух, зогсох, хэвтэх үедээ хэзээ ч, хаана ч тогтмол хийж болно.
Та дасгалаа шээсээ мэдээгүй гоожих үед хийж бас болно. Та бие засах өрөө рүү шээс тань гоожих гээд явж байхдаа зогсож байгаад дасгалаа хийнэ. Шээсээ үнэхээр барьж чадахгүй дусах хүртэл нь хийгээд одоо та бие засах өрөөнд ор. Хэрэв та ханиах үедээ шээсээ дусаадаг бол ханиангуутаа энэ булчингаа чангалдаг хэвшил тогтоохыг хичээгээрэй.
 Та үр дүнг мэдэрч эхэлтэл дор хаяж сараас сар хагасын хугацаа хэрэгтэй. Та энэ хэвээрээ дасгалаа хэвшил болговол 3 сарын дараа гэхэд үнэхээр том ялгааг олж мэдэрнэ. Ямар ч үр дүн өгөхгүй байгаа бол та дасгалыг буруу л хийж байна гэж ойлгоод мэргэжлийн хүмүүст хандаарай.
 
ЦЭВЭРШИЛТ, ТҮРҮҮ БУЛЧИРХАЙН ХОРГҮЙ ХАВДАР
Түрүү булчирхайнаас бэлгийн харьцааны үед цайвар өнгийн шингэн ялгардаг нь  үрийн шингэний нэг хэсэг болдог. Мөн түрүү булчирхайн 5 альфа редуктаза фермент нь тестостероныг дигидротестостерон болгож хувиргадаг.
Түрүү булчирхай нь 40-45 нас хүртэл голдуу хэвийн хэмжээтай байна. 50 насанд эрчүүдийн 50%-д, нас ахих хирээр тохиолдлын хувь ихэснэ. Түрүү булчирхайн төв хэсэг буюу анатомийн хувьд шилжүүр бүсэд эсийн хоргүй олшролт явагдан шээсний сүвийг томорсон түрүү булчирхай дарснаас шээсний урсгалд саад учруулж шээсний өөрчлөлтүүд гарна. Энэ нь эрэгтэйчүүдэд хамгийн түгээмэл тохиолддог хоргүй хавдар юм.
Шалтгаан:
Эрэгтэйчүүдийн нас ахихын хирээр дотоод шүүрлийн үйл ажилагаанд өөрчлөлт гарч чөлөөт тестостерон ба эстрогений агууламжийн харьцаа ихэссэнээс түрүү булчирхайн томролтыг сэдээх хүчин зүйл болдог гэж үздэг.
Эмгэг жам:
1.    Механик бөглөрөл /обструкци/: Түрүү булчирхайн хэмжээний томоос биш анатомийн хувьд медиаль бүсэд томролт үүссэнтэй холбоотой.
2.     Детрузор булчингийн томролт, холбогч эдэн ширхгүүд хуримтлагдалтаас давсаг байнгын цочролын байдалд орж давсагт дивертикулууд /хуурамч хөндийнүүд/ үүсэн яваандаа давсагны шээс барих чадвар мууддаг гэж үздэг.
 
Оношлогоо:
 Бодит үзлэг:
•    Шулуун гэдсээр түрүү булчирхайг хуруугаар тэмтрэх
•    Давсаг дүүрч чинэрсэн эсэхийг шалгах
•    Хярзан, гадна бэлэг эрхтнийг тэмтэрч хэмжээ, тогтоц, эмзэглэл бий эсэхийг шалгах
Өгүүлэмж:
•    Түрүү булчирхайн хам шинжийн олон улсын онооны нийлбэр хэд байгааг тогтоох, /International Prostate Symptom Score=IPSS/
•    Шээсний сүвээр дурандуулах болон сэтгүүрдэх ажилбарууд хийлгэж байсан эсэх
•    Бэлгийн замын халдварт өвчнүүдээр өвчилж байсан эсэх
•    Байнга хэрэглэдэг эмийн бодис

Эмнэлзүйн шинжүүд:
Шээхэд өөрчлөлт гарах:
Шээсний урсгалын хүч сулрах, шээс тасалдах, дүлүүлж шээх, дутуу шээсэн мэт санагдах, шээж дууссаны дараа дусагнах, шээхэд өвдөх шинжүүд гарч болно.
Шээс давсагт хадгалахад өөрчлөлт гарах:
Давсагны булчин байнга цочролын байдалтай ойр ойрхон шээс хүрэх, ялангуяа шөнө  олон шээх, шээхэд давсгаар өвдөх шинжүүд гарна.
Шээс хурцаар хаагдах:
Дээрх шинжүүд илрээд удсан хэдий ч эмчид хандахгүй явсаар зарим тохиолдолд шээс гэнэт гарахаа больж шээс хаагдаж болно. Голдуу гэнэт даарах, архи дарс уусны дараа үүснэ. Шээс давсагт ихээр хуримтлагдаж улмаар давсаг чинэрэн бөөрний үйл ажиллагаанд өөрчлөлт оруулах ба яаралтай мэс заслын эмчилгээ шаардагдаж болно.
 Шээс архагаар хаагдах:
Удаан хугацаагаар давсагт байнга шээс үлдснээс давсагны чулуу үүсэх, цустай шээх, шээсний замын халдвар, шээсээ барьж чадахгүй болох шинжүүд гарна. 
Шинжилгээ:
•    Шээсний ерөнхий шинжилгээ
•    Сийвэнгийн креатинин
•    Түрүү булчирхайн өвөрмөц эсрэг бие /PSA/
•    Хэт авиан оношлогоо, /шээсний дээд замын хамт шалгах, шээж дууссаны дараах давсагт үлдэж буй шээсний хэмжээг хэмжих, гидронефроз үүссэн эсэх/
•    Давсагны цистометр
•    Урофлоуметр
•    Шээсний сүв, давсаг дурандах / уретроцистоскоп/
•    Тодосгогч бодис бүхий бөөрний ялгаруулалтын болон  бөөр, давсагны тойм рентген зураг авах

Ялган оношлогоо
•    Шээсний сүвний нарийсалт/ стриктур
•    Мэдрэлийн гаралтай давсагны үрэвсэл
•    Түрүү булчирхайн хортой хавдар
•    Шээсний замын халдвар


Эмчилгээ:
Хэрэв ямар нэг зовиургүй, шээсний өөрчлөлтгүй бол эм уулгахгүй хүлээх зарчим баримтлаж болно.
I. Эмийн
1)    Альфа-блокатор
•    Сонгомол бус– альфа- өвөрмөц антагонист /Теразозин 1мг/өдөр, 2мг/өдөр, доксазозин 4мг/өдөр, 8 мг/өдөр.
•    Сонгомол– альфа 1 А- шээсний өвөрмөц антагонист /тамсулозин 0,4 мг/өдөр, 0,8 мг/өдөр, алфузозин 10 мг/өдөр
2)    5 альфа редуктаза ферментийг хориглогч /финастерид- finasteride/ Энэ бүлгийн эм нь андрогенийг тэр дундаа дигидротестостероныг дарангуйлснаар түрүү булчирхайн хэмжээг багасагадаг. Хэмжээгээр том түрүү булчирхайд илүү үр дүнтэй бэлдмэл. 5мг/өдөр тунгаар голдуу хэрэглэдэг
3)    Ургамлын гаралтай эмүүд /Простамол Уно 320 мг/өдөр, Ланапрост, 80-160мг/өдөр, Химплази 2 шахмал /өдөрт 2 удаа/

II. Мэс заслын
Дурангийн
        а. Шээсний сүвээр түрүү булчирхайг зүсэж авах
б.Шээсний сүвээр түрүү булчирхайг электродоор ууршуулах                            в. Лазер /гольмийн лазераар энукляци хийх/                                                     г. Шээсний сүвээр түрүү булчирхайд дурангийн тусламжтай тусгай зүү                 байрлуулж радиодавтамжит үүсгүүрээр дулаан үүсгэж нөлөөлөх
 Нээлттэй мэс засал 
      а. Давсгийг нээж
б. Хярзангаар                                                                   в. Дээрх хоёр аргаар хавсарсан
Дэглэм:
•    Даарахгүй, дулаан явах,
•    Согтууруулах ундаа, кофе, оройн хоолны дараа уух шингэнийг багасгах,
•    Ногоон цай, шар буурцаг болон нохойн хошуу, тэхийн шээг /флаванойд агуулсан ургамлууд/ уух,
•    Харшлын болон хамар битүүрэхэд хэрэглэдэг адренерг үйлдэлтэй эм /эфедрин/, гистамины эсрэг үйлдэлтэй эм, сэтгэл уналын эсрэг эм, шээс хөөх эмүүд нь шээсний зовиуруудыг улам гүнзгийрүүлж болно.
•    Кегелийн дасгал нь хярзангийн ёроолын булчингуудыг хөгжүүлж шээсээ барьж чадахгүй, шээс дусагнах шинж багасгана. 

ЦЭВЭРШИЛТ, ТҮРҮҮ БУЛЧИРХАЙН ХОРТОЙ ХАВДАР
Зөвхөн эрэгтэйчүүдэд тохиолдох түрүү булчирхайн хорт хавдар нь цус, тунгалгийн шингэнээр дамжин бусад эрхтнүүд, ясанд хавдрын үсэрхийлэл өгдөг хавдар.
Эрсдэлт хүчин зүйлс
•    Нас /70аас дээш насны/
•    Арьсны өнгө /өнгөт арьстан бусдаас 2-3 дахин их, цагаан арьстнуудад элбэг/
•    Удмын өгүүлэмж аутосом ны доминант хэлбэрээр эцэг нь түрүү булчирхайн хорт хавдар, эсвэл эх юм уу эгч нь хөх, өндгөвчний хорт хавдраар өвдөж байсан, нас залуу байх тусам хоруу чанар их явцтай,
•    Удаан хугацаагаар тестостерон орлуулах эмчилгээ хяналтгүй хэрэглэх
•    Арьсны хорт хавдраар өвчилж байсан хүмүүс
•    үрийн суваг боох мэс засал /вазоэктоми/ хийлгэсэн хүмүүсийн тестостерон дааврын хэмжээ удаан хугацаанд их байдаг.
Шинж тэмдгүүд:
Эхэн үедээ түрүү булчирхайн хорт хавдрын үед бараг шинж тэмдэг илрэхгүй. Учир нь түрүү булчирхайн гадна бүсүүдээс хорт хавдрын эсүүд олширдог учир шээсний зовиурууд эрт илрэхгүй. Түрүү булчирхайд ганц биш олон тооны хавдрын голомтууд байх нь элбэг. Хожуу үедээ хавдар томроход ойрхон шээх, шөнө шээх, шээс тасалдах, шээсэнд цус гарах шинжүүд гарна. Ясанд хорт хавдар үсэрхийлснээс яс өвдөх, нуруу, хярзан, өгзөг, гуяар өвдөх, турах шинжүүд гарч болно.
Оношлогоо:
1. Шулуун гэдсээр түрүү булчирхайг хуруугаар тэмтрэх
Түрүү булчирхайн хортой хавдрын 90% нь гадна бүсээс гаралтай байдаг тул ихэнхдээ шулуун гэдсээр түрүү булчирхайг хуруугаар тэмтрэн хавдрыг сэжиглэж анхны оношийг тавьдаг.
2. Цусанд түрүү булчирхайн өвөрмөц эсрэг бие /PSA/ 4-10 ng/ml байхад түрүү булчирхайн хортой хавдарын магадлал 20-50%, 10 ng/ml-ээс дээш хорт хавдар байх өндөр магадлалтай гэж үзнэ.
Санамж:
 Түрүү булчирхайн хоргүй хавдрын эмчилгээний зарим эм,  48 цагийн дотор түрүү булчирхайн шулуун гэдэсний үзлэг хийлгэсэн, үрийн шингэн ялгаруулсан байх, шээс хурцаар хаагдсан, түрүү булчирхайн үрэвсэл, эдийн хатгалт хийж шинжилсэн зэрэг үйлдлүүд нь цусан дах  PSA - түрүү булчирхайн эсрэг бие өндөр гарахад нөлөөлнө.
3.    Шулуун гэдсээр хэт авиан үзлэг хийх:
 Хавдрын зангилаанууд нь илүү тодорхой харагдана.  
4. Эдийн хатгалтын шинжилгээ Шулуун гэдсээр зориулалтын зүү оруулж түрүү булчирхайн өөрчлөлттэй хэсэгт хатгаж эдийн шинжилгээ аван хавдрын эсийг ялгаж оношилно. Мөн эмчилгээний үр дүнг хянахын тулд 3-6 сар тутам эдийн шинжилгээ хийдэг.
Үе шат:
Түрүү булчирхайн хорт хавдрыг хамарсан байдлаар нь үе шат болгон ангилна.
 2 янзын ангилал байх ба
1. TNM (Tumor, Lymph nodes, Metastasis)
2. Jewet –н ангилал (A-D)

1. TNM 0-4 гэж ангилах ба
Т1: Дүрс оношлогооны ямар нэг техникээр оношилох боломжгүй
     Т1а:Эдийн шинжилгээнд хавдрын өөрчлөлттэй эс 5%-с бага
Т1б: Эдийн шинжилгээнд хавдрын өөрчлөлттэй эс 5%-с их
Т1с: Сийвэнгийн PSA өндөр гарсан учраас эдийн шинжилгээ хийх
Т2:  Жижиг хэмжээтэй, тодорхой, хавдрын зангилаа тодорхойлогдох
Т2б: Түрүү булчирхайн нэг долийн тал хэсгээс бага хавдар тодорхойлогдох
Т2с: Түрүү булчирхайн нэг долийн тал хэсгээс их хавдар тодорхойлогдох
Т3: Хавдар түрүү булчирхайн гадна хальснаас илүү талбайг хамарсан байх
Т4: Хавдар ойр орчмын эд эрхтэнд нэвчсэн

N 0-3 гэж ангилах ба
N0: түрүү булчирхай ба хярзан орчны тунгалгийн зангилаануудыг хавдар хамраагүй
N1: Хярзан орчмын ганц тунгалгийн зангилааг хамарсан жижиг хавдар
N2: Хярзан орчмын ганц тунгалгийн зангилааг хамарсан дунд зэргийн хавдар эсвэл
  хэд хэдэн жижиг хавдар
N3: нэг болон түүнээс дээш тунгалгийн зангилаанд том хэмжээний хавдар байх

M0 үсэрхийлэл байхгүй
М1а:хавдар ойр орчмын тунгалгийн зангилаанаас илүү гараагүй
М1б: Хавдар ясанд нэвчсэн
М1с: Хавдар өөр газруудад үсэрхийлсэн

2. Jewet –н ангилал (A-D)
А ньТ1,
В Т2
С-Т3,4
D –N1-3 ба M1 үеүдтэй дүйцнэ.
Түүнчлэн Глисоны оноогоор (Gleason score=G) хавдрын эсийн микроскопид харагдах байдлаар G1-G10 хүртэл ангилдаг. Онооны тоо дээшлэх тусам  хавдар илүү ноцтой, эсийн бүтэц алдагдсан, хоруу тархмал чанартай гэж үзнэ.
Эмчилгээ
Хавдрын үе шат, онооноос эмчилгээний зарчим хамаарна.
Нэгдүгээр үе
T1, N0,M0, G1, (Jewet –A)
Хүлээх зарчим баримтлана. Хэрэв шинж тэмдэг шинээр гарвал даавар эмчилгээ хийнэ. Даавар эмчилгээ гэдэг нь төмсөг авах эсвэл андроген дарангуйлах эмчилгээ юм. Түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал. Туяа эмчилгээ /шарлага эсвэл эдийн суулгац/ хийж болно. Энэ шатанд тухайлсан нэг эмчилгээ үр дүнтэй гэсэн нотолгоо байхгүй ч 10 жилийн амьдрах чадвар 87% байна. Мэс заслын явцад хавдар түрүү булчирхайн хальс руу нэвчсэн юм уу үр дамжуулах суваг руу нэвчсэн бол эсвэл мэс заслын дараа 3 долоо хоногт PSA  ихэссэн бол хагалгааны дараа туяа эмчилгээ хийнэ.
Хоёрдугаар үе:
T1, N0,M0, G2,3,4
 Өвчтөнийг сонголттойгоор хүлээх зарчим баримтлана. Түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал  аарцгийн хөндийн тунгалгийн булчирхайнуудыг авах эмчилгээ эсвэл туяа эмчилгээ хийнэ. Мэс заслын дараах туяа эмчилгээ нь хавдрын хэсэг газрын дахилтаас сэргийлдэг.
 T2, N0,M0, G- аль нэг үе, (Jewet A2, B1, B2)
 Өвчтөнийг сонголттойгоор илүү анхааралтай хүлээх зарчим баримтлана. Ямар нэг эмгэг шинжүүд илэрвэл даавар эмчилгээ хийнэ.Мөн түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал эсвэл туяа эмчилгээ хийнэ. Даавар эмчилгээг туяа эмчилгээтэй хавсарч болно. Эмчилгээний үр дүн энэ шатанд өндөр бөгөөд 7 жил амьдрах чадвар Т1 үед 79%, Т2-66% хүртэл, Глисоны оноо G2-4 84%,G5-7 68%, G8-10 48% нь өвчин даамжрахгүй гэж судлаачид үзжээ.

Гуравдугаар үе:
T3, N0,M0, G- аль нэг үе (Jewet С)
Голдуу туяа эмчилгээ хийнэ. Даавар эмчилгээтэй хослуулж болно. Түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал, голдуу аарцгийн хөндийн тунгалгийн булчирхайнуудыг авах эмчилгээ эсвэл туяа эмчилгээ хийнэ. Хавдрын энэ шатанд мэс заслын эмчилгээний үр дүн туяа эмчилгээнийхээс доогуур гэж үздэг. Шээсний замын хам шинжийн эмчилгээ хийх ба түрүү булчирхайг дурангаар зүслэг хийж шээснйи замыг чөлөөлнө.
Энэ шатанд 5 жилийн амьдрах чадвар 70-88% хүртэл байна.

Дөрөвдүгээр үе:
T4, N0,M0, G- аль нэг үе, Т,N1-3, M0, G- аль нэг үе (Jewet D1-D2)
Даавар эмчилгээ /төмсөг авах мэс засал дангаараа эсвэл андрогений эсрэг эмчилгээтэй хавсрах/ ;
(LHRH) шар биеийн дааврыг ялгаруулагч дааврын агонист + антиандроген эсвэл +эстроген хавсрах;
Андроген дарангуйлах эмчилгээний явцдаа туяа эмчилгээг үсэрхийлэлгүй /М0/ өвчтөнд сонголтоор хийнэ. Түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал, яаралтай төмсөг авах мэс заслыг нь хүнээ сайн шинжилсний дараа шийднэ.
Энэ шатанд эмчилгээний үр дүн бага ч биеийн байдалд субьектив болон обьектив сайжрал өгөх нь олон.
Шинж тэмдгийн эмчилгээ
Шээсний замд туяа, даавар зохицуулах, дурангийн мэс засал, өвдөлт намдаах эмчилгээнүүд /преднизолон, кортикостеройд үр дүнтэй байдаг/ хийнэ.
Т/аль нэг үе/, N аль нэг үе, М1, G аль нэг үе, (Jewet D2)
 Даавар эмчилгээнээс аль нэгийг сонгож хийнэ. Үүнд төмсөг авах дангаараа эсвэл
(LHRH) шар биеийн дааврыг ялгаруулагч дааврын агонист + антиандроген эсвэл +эстроген хавсрах;
Энэ шатанд эмчилгээний үр дүн бага ч биеийн байдалд субьектив болон обьектив сайжрал өгөх нь элбэг.
 Шинж тэмдгийн эмчилгээ:
Шээсний замд туяа, даавар зохицуулах, дурангийн мэс засал, өвдөлт намдаах эмчилгээнүүд хийнэ.
Түрүү булчирхайн дахьсан хорт хавдар
Олон хүчин зүйлээс шалтгаална. Хавсарсан өвчин, тухайн хүний байдал зэргийг сайтар нягтлах хэрэгтэй. Хавдар хэсэг газартаа түрүү булчирхай төгс авах мэс заслын дараа дахьсан бол туяа эмчилгээ, туяа эмчилгээний дараах дахилтын үед даавар эмчилгээ хийнэ.

ЦЭВЭРШИЛТ, БЭЛГИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ХЯМРАЛ
Ерөнхий ойлголт:
Бэлгийн үйл ажиллагаанд нөлөөлөх 4 үндсэн хүчин зүйл байдаг гэж үздэг.
1.    Сэтгэл зүйн хүчин зүйл
2.    Бэлгийн хамтрагчийн хүчин зүйл
3.    Биологийн анагаах ухааны хүчин зүйл
4.    Нийгэм соёлын хүчин зүйл
Бэлгийн үйл ажиллагаа нь наснаас хамааран буурах нь эмэгтэй эрэгтэй хүмүүст аль алинд нь тохиолдох биологийн өөрчлөлт боловч бие махбодийн хавсарсан эмгэгүүд чухал нөлөөтэй.
Цэвэршилтийн улмаас бэлгийн үйл ажиллагаанд гарах өөрчлөлтүүдийг дотор нь
1.    Бэлгийн сонирхол буурах, дур хүсэл төрөхгүй байх (эрэгтэй эмэгтэй аль алинд)
2.     Бэлгийн сэрэл, өдөөлтийн өөрчлөлт

Эрэгтэй хүнд бэлэг эрхтэн бэлгийн харьцаанд ороход хангалттай хатуурч хөвчрөхгүй байх.
Эмэгтэй хүнд – үтрээ чийгшихгүй, бэлгийн уруул хөөж томрохгүйгээс бэлгийн харьцаанаас таашаал, ханамж авахгүй байх
3.    Хурдан (2 минутаас богино хугацаанд) дур тавих
4.    Дур тавьж чадахгүй байх
5.    Бэлгийн харьцаанд ороход өвдөлттэй байх

Асуумж:
•    Бэлгийн дур сонирхол хэзээнээс эхлэн өөрчлөлт орсон
•    Энэ өөрчлөлт огцом эсвэл аажим эхэлсэн
•    Дур тавилтын хугацаанд өөрчлөлт орсон эсэх
•    Бэлгийн үйл ажиллагаа сайжруулдаг гэсэн ямар нэг эмчилгээ өмнө нь хийлгэж байсан эсэх
•     Бэлгийн хамтрагчид нь бас бэлгийн үйл ажиллагааны өөрчлөлт илэрч буй эсэх

ХӨВЧРӨЛТИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ АЛДАГДАЛ
40-өөс дээш насанд эрчүүдийн 40%, цэвэршилтийн насанд нас ахихын хирээр тархалт нь шууд хамааралтай ихсэнэ. Бэлэг эрхтэн хөвчрөх 2 төрлийн хэлбэр байна.
•     Сэтгэц-бэлгийн өдөөлтийн /Психосексуаль/ шалтгаант. Харж сонсох, төсөөлөх зэргээс тархинд харааны зөрлөгийн бөөмийн медиаль хэсэгт болон нугасны T11, L2, S2-4 түвшинд мэдрэлийн импульс дамжсанаас.
•    Рефлексийн гаралтай- Хярзан орчмын хүрэлцэх мэдрэмжийн өдөөгдөхөд нугасны ууцны хэсгийн төвд өгсөх мэдрэхүйн замаар

Эрсдэлт хүчин зүйлс
Зүрх судасны талаас
•     Даралт ихдэх (24% орчим)
•    Титэм судасны болон захын судасны эмгэгүүд (40%)
•    Захын судасны эмгэгүүд

Мэдрэлийн эмгэгүүд
•    Нуруу, нугасны гэмтэл
•     Даамжрах явцтай нугасны тархмал хатууралт өвчин – Multiple sclerosis

Урологийн эмгэгүүд
•    Түрүү булчирхайн архаг эмгэгүүд
•     Хярзан орчмын гэмтэл
•    Пейроны өвчин (Бэлэг эрхтний хөндийлөг биед холбогч эдэн голомт үүсч бэлэг эрхтэн хөвчрөх үед тахийх, өвдөлт өгнө.)

Дотоод шүүрлийн шалтгаант
•    Чихрийн шижин (50%)
•    Бэлгийн дааврын дутмагшил /гипогонадизм/
•    Пролактин ихсэлт,
•    Бамбайн булчирхайн эмгэгүүд

Сэтгэцийн цочрол:
•    Ойр дотны хүн нас барах,
•    Аваар осол сэтгэцийн том цочрол
•    Ажилгүйдэл,  эдийн засгийн хүнд байдал
Хорт зуршил:
•    Тамхидалт
•    Архаг архидалт

Эмчилгээ, ажилбарын шалтгаант (Iatrogenic)
•    Судасны мэс засал
•    Түрүү булчирхайг төгс авах мэс засал
•    Аарцаг, хярзан орчмын мэс засал

Эмийн шалтгаант
•    Дааврын бэлдмэл (Эстроген, антиандроген)
•    Гистамины хориглогч
•    Антихолинерг, кетоконазол,
•    Сэтгэцийн эмүүд
•    Зүрх судасны эмүүд
•    Хавдрын эсрэг
•    Стеройдын биш үрэвслийн эсрэг бэлдмэл/

Ангилал:
1.Бие махбодийн шалтгаант:
Аажим эхэлж, унтаж байх үед болон өглөө бэлэг эрхтэн хөвчрөхгүй, бэлгийн дур хүсэл хэвээр, хөвчрөл тогтмол муу байна.

2.Сэтгэцийн шалтгаант
Гэнэт, голдуу амьдралын чухал үйл явдалтай уялдаатай байна, хөвчрөлийн чанар сайн байна, унтаж байх үед болон өглөө бэлэг эрхтэн хөвчрөлт сайн, бэлгийн дур сонирхол бага, хамтрагчаас шалтгаалсан байж болно.

Оношлогоо:
Бодит үзлэг:
•    Ерөнхий байдал их чухал (ааш зан төлөв, сэтгэцийн эмгэг байдал бий эсэх)
•    Таргалалт, хэвлийн тойрог их байх
•    Бэлгийн хоёрдогч шинж (хөх, булчингийн байдал, биеийн үсжилт, сахал)
•    Артерийн даралт хэмжих
•    Дунд чөмөгний болон доод мөчдийн судасны цохилт
•    Хярзан, доод мөчдийн мэдрэхүй
•    Бульбокаверноз рефлекс
•    Бэлэг эртхэнд Пейроны зангилаа байгаа эсэх
•    Төмсөгний хэмжээ, тогтоц
 
Шинжилгээ
•    Сийвэнгийн нийт тестостерон (өглөөний 8-11цаг хамгийн үнэн бодитой гарна)
•    Хэрэв нийт тестостерон бага бол БДХГ-Бэлгийн даавар холбогч глобулин (SHBG-Sex hormone binding Globulin), пролактин, шар биеийн дааврын хамт үзнэ.)
•    цусны сахар -бүх хүнд үзэх!

Залуу хүмүүст тусгайлсан шинжилгээнүүд хийнэ.
•    Бэлэг эрхтний Допплер хэт авиа
•    Унтаж байх үеийн бэлэг эрхтний хөвчрөлт хэмжигч – Rigiscan /Nocturnal Penile Tumenescence -NPT
•    Кавернозометр болон кавернозограм /хөвсгөр биеийн динамик инфузийг хэмжинэ/
•    Өнгөт Допплерийн хэт авиан оношилгоог судасны идэвхт тарилгыг хөвсгөр биед тарина:

Эмчилгээ
•    Сэтгэл зүйн зөвлөгөө
•    Ууж хэрэглэдэг эмүүд
•    Хөндийлөг биед тарилга
•    Вакуум төхөөрөмж
•    Шээсний сүв рүү шахаж хэрэглэдэг эмүүд

1.    Эрсдэлт хүчин зүйлс болох эмгэгүүдийг тодруулж, үүнд эмийн шалтгаант бол хэрэглэж буй эмийг солих, даавар орлуулах, амьдралын хэв маягийг өөрчлөх гэх мэт
2.     Ууж хэрэглэдэг эмүүдээс эмчилгээг эхлэнэ.

Энэ нь 5-Фосфо-ди-эстераза (5-ФДЭ )хориглогчийн бүлгийн эмүүд
Сильданафил, варданафил, тадалафил зэрэг эмүүд юм. Хэрэглэхэд тухайн хүндээ бусад төрлийн эмчилгээнүүдээс хялбар
Sildenafil (Viagra) – 25, 50, 100 мг,
Vardenafile (Levitra) 20 мг,
Tadalafil (Cialis) 20 мг
Эмчилгээг хоёр хэлбэрээр хийж болно.
1.    5-Фосфо-ди-эстераза (5-ФДЭ )хориглогчийн бүлгийн эмүүдийг бэлгийн харьцаанд орохоос 30минутаас 2 цагийн өмнө уух
2.     Өдөр бүр тогтмол уух 1-3  сарын турш
Эсрэг заалт:
•    Нитритийн бүлгийн эм хэрэглэгчид
•    Тархинд цус харвасан, зүрхний шигдээс, зүрхний хэм алдагдал
•    Тогтворгүй хэлбэрийн зүрхний бах
•    Артерийн даралт Систол >170, диастолийн даралт <100
•    Артерийн даралт бага Систол <90, диастолийн даралт <50
•     Нүдний торлог ховхорсон

Даавар орлуулах эмчилгээг Тестостероны түрхлэгтэй хавсруулан хийвэл 5-Фосфо-ди-эстераза